امکان سنجی توسعه باغات انجیر دیم در اراضی شیب دار با استفاده از پایگاه جهانی خاک (مطالعه موردی: اراضی خشک ابارق، کرمان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشی، پژوهشکده اقلیم‌شناسی و تغییر اقلیم، پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، مشهد، ایران.

2 دانش آموخته دکتری، گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران.

3 محقق، موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران .

10.30466/rip.2023.54449.1256

چکیده

توجه همزمان به عوامل اقلیمی، خاک و زمین نما در امکان­سنجی توسعه باغات به ­منظور توسعه پایدار بسیار حائز اهمیت است. استفاده از چارچوب ارزیابی تناسب اراضی فائو می­تواند زیربنای خوبی برای این منظور فراهم آورد. در پژوهش حاضر از داده ­های پایگاه جهانی خاک (SoilGrids) در مدل­سازی مکانی تناسب اراضی برای محصول انجیر دیم در بخشی از اراضی شیب­دار منطقه ابارق در استان کرمان استفاده و بر اساس ویژگی ­های منتخب اقلیم، خاک و زمین نما، درجه تناسب این اراضی برای محصول انجیر دیم به روش ریشه دوم محاسبه شد. سپس مدل سازی مکانی آن در محیط نرم افزار GIS انجام شد. نتایج نشان داد که منطقه مورد مطالعه از نظر دما و رطوبت نسبی مناسب می ­باشد. با توجه به میزان بارندگی، استفاده از راهکارهای نوین برای تأمین آب مورد نیاز است. بر اساس نتایج تناسب اراضی بر­مبنای روش فائو بیش از 62 هزار هکتار معادل 67 درصد از کل اراضی در کلاس تناسب کم (S3f) با محدودیت حاصل­خیزی خاک از نظر میزان کربن آلی خاک کم­تر از 1 درصد قرار دارند. بعد از کلاس تناسب کم (S3)، بیشترین مساحت اراضی در کلاس تناسب اراضی متوسط (S2f) با محدودیت میزان کربن آلی با شدت کم­تر قرار می ­گیرند. بنابراین استفاده از کودهای آلی و حیوانی برای کاهش میزان محدودیت حاصل­خیزی خاک را می­توان از مهم­ترین موارد اصلاحی دانست. همچنین انتخاب ارقام مناسب و سازگار با شرایط منطقه، احداث سامانه ­های استحصال آب باران و بسترسازی مناسب چاله ­های کاشت توصیه می­شود.

کلیدواژه‌ها


امیدوار، ک.، مزیدی، ا. و دوست­مرادی، س. 1393. امکان­سنجی اقلیمی کشت کلزا در استان کرمانشاه. جغرافیا و توسعه، 35(12): 116-97.
باقری بداغ‌آبادی، م.، ابراهیمی­میمند، ف.، محنت­کش، ع.ا. و موسوی، س.ا. 1399. ارزیابی تناسب سرزمین برای کاربری باغ مطالعة موردی: شهرستان سامان، استان چهارمحال و بختیاری. جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، 31(1): 53-72.
بنائی، م.ح. 1377. نقشه رژیم رطوبتی و حرارتی خاک­های ایران به مقیاس 1:250000 موسسه تحقیقات خاک و آب، تهران. ایران.
بی­نام، 1396. تناسب اقلیمی استان خراسان جنوبی جهت احداث باغ­های دیم در اراضی شیب­دار. وزارت جهاد کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، موسسه تحقیقات علوم باغبانی، پژوهشکده میوه­های معتدله و سردسیری، 20 ص.
توکلی، ع.، کاووسی، ب. و حاجی­وند، ش. 1397. راهنمای فنی و کاربردی احداث باغ­های دیم. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی. معاونت ترویج، 32 ص.
جواهری، م.ع.، نادی، م. و نجفی­نژاد، ح.ر. 1396. پهنه­بندی اقلیمی و امکان­سنجی کشت چغندرقند پاییزه در استان کرمان. چغندرقند، 33(2): 149-161.
رجبی، ز.، غیور، ح.ع.، بهیار، م.ب.، گندمکار، ا. و عزتیان، و. 1395. امکان­سنجی نواحی مستعد کشت زعفران در استان اصفهان بر اساس مدل نسبت­دهی. مجله جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، 1: 13-18.
زارع، ح. 1397. روش احداث باغ انجیر در اراضی شیب­دار. نشریه ترویجی. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، پژوهشکده مرکبات و میوه­های نیمه­گرمسیری، 25 ص.
زین­الدینی­میمند، ع.، اسکندری، م.، نویدی، م.ن. و سیدجلالی، س. 1398. نیازهای رویشی گیاهان باغبانی. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی. موسسه تحقیقات خاک و آب، 324 ص.
شمس­الدینی، ع.، مهرزاد، ح. و کریمی، ب. 1397. مکان­یابی اراضی مستعد کاشت درخت انجیر در استان فارس با استفاده از منطق فازی و نرم­افزار GIS. نشریه سنجش از دور و GIS ایران، 10(3): 1-16.
قیطوری، م.، حشمتی، م. و شهبازی، خ. 1397. دستورالعمل فنی احداث باغ بادام دیم در اراضی شیب­دار کوهستانی زاگرس. سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه. مدیریت هماهنگی ترویج کشاورزی، 36 ص.
محمدی، ح.، مهدیان ماه­فروزی، م. و عشورنژاد، غ. 1391. امکان­سنجی اقلیمی کشت گیاه آلوئه­ورا در استان بوشهر. فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 3(9): 1-17.‎
مروج، ک.، علمداری، پ.، دلاور، م.ا. و فتحی، م. 1396. مکان‌یابی برای کاشت گیاهان زراعی و باغی منتخب در اراضی منطقه آبیک استان قزوین.  نشریه دانش آب و خاک، 27(3): 93-105.‎
میرموسوی، س.ح، و اکبری، ح. 1389. امکان­سنجی اقلیمی کشت زیتون در استان کرمانشاه. مجله چشم انداز جغرافیایی، 4(10): 121-142.
وفابخش، ج.، محمدزاده، آ.،  بازرگان، ک. و نویدی، م.ن. 1398. مطالعه تطبیقی الگوی کشت و تناسب اراضی محصولات زراعی و باغی عمده در حوضه آبریز دریاچه ارومیه. نشریه بوم­شناسی کشاورزی، 11(3): 775-805.
Asadi Oskouei, E., Delsouz Khaki, B., Kouzegaran, S., Navidi, M.N., Haghighatd, M., Davatgar, N. and Lopez-Baeza, E. 2022. Mapping climate zones of Iran using hybrid interpolation methods. Remote Sensing, 14(11), p.2632.
de Sousa, L.M., Poggio, L., Batjes, N.H., Heuvelink, G.B., Kempen, B., Riberio, E. and Rossiter, D. 2020. SoilGrids 2.0: producing quality-assessed soil information for the globe. Soil discussions, pp.1-37.
Hengl, T., Mendes de Jesus, J., Heuvelink, G.B., Ruiperez Gonzalez, M., Kilibarda, M., Blagotić, A., Shangguan, W., Wright, M.N., Geng, X., Bauer-Marschallinger, B. and Guevara, M.A. 2017. SoilGrids250m: Global gridded soil information based on machine learning. PLoS one, 12(2): e0169748.
Khiddir, S.M. 1986. A statistical approach in the use of parametric systems applied to the FAO framework for land evaluation. Doctoral dissertation, Ghent University.
Salas López, R., Gómez Fernández, D., Silva López, J.O., Rojas Briceño, N.B., Oliva, M., Terrones Murga, R.E., Iliquín Trigoso, D., Barboza Castillo, E. and Barrena Gurbillón, M.Á. 2020. Land Suitability for Coffee (Coffea arabica) growing in Amazonas, Peru: Integrated use of AHP, GIS and RS. ISPRS. International Journal of Geo-Information, 9(11): 673.
Sys, C., Van Ranst, E. and Debaveye, J. 1991. Land Evaluation. Part I: Principles in land evaluation and crop production calculations. Agricultural Publications nr. 7, GADC, Brussels, Belgium.
Sys, I.C., Vanranst, B. and Debaveye, J. 1991. Land Evaluation. Part II: methods in land evaluation. Agricultural Publications nr. 7, G.A.D.C., Brussels, Belgium.
Sys, C., E.Van Ranst, and J.Debaveye. 1993. Land evaluation, Part III: Crop requirements. General Administration for Development Cooperetion. International Training Centre for Post-Graduate Soil Scientists, University Ghent.
Wieder, W.R., Boehnert, J., Bonan, G.B. and Langseth, M. 2014. Regridded harmonized world soil database v1. 2. ORNL DAAC.
Zeraatpisheh, M., Jafari, A., Bodaghabadi, M.B., Ayoubi, S., Taghizadeh-Mehrjardi, R., Toomanian, N., Kerry, R. and Xu, M. 2020. Conventional and digital soil mapping in Iran: Past, present, and future. Catena, 188: 104424.